De klimaattop in Kopenhagen is mislukt en er woedt nu al dagen een debat over wie dat op zijn geweten heeft. In Europa, bijvoorbeeld in het Duitse tijdschrift Der Spiegel, wijst men naar China, dat zich inflexibel en wispelturig zou hebben gedragen. Toch is er, als we het rationeel bekijken, maar één schuldige aan te wijzen, en dat is Europa. Om dat te begrijpen, hebben we een beetje filosofie nodig – de filosofie van John Rawls om precies te zijn.

Het doel van de klimaattop was het verminderen van de CO2-uitstoot, zodat de aarde de komende jaren niet meer dan twee graden warmer wordt. De redenering van de Europese landen was daarbij als volgt: ieder land, en met name China, moet minder CO2 gaan produceren, anders zijn de inspanningen van Westerse landen voor niets. China redeneerde: wij hebben in de afgelopen decennia veel minder CO2 geproduceerd, wij moeten nog groeien, produceren per hoofd van de bevolking minder CO2 en zijn daarom niet in dezelfde mate verplicht minder CO2 te produceren als het Westen. De V.S. wilden vooral een ‘historisch akkoord’, zonder de daarbij horende bindende afspraken. Wie heeft er gelijk? En is er een verdeling die eerlijk is voor alle landen?

Voor situaties als deze heeft de Amerikaanse filosoof Rawls een denkstrategie bedacht waarmee ieder mens kan nagaan wat de rechtvaardige verdeling is. Centraal in zijn rechtvaardigheidstheorie staat de zogenaamde ‘veil of ignorance’ – de sluier der onwetendheid, waarbij je afziet van al je persoonlijke voorkeuren, bezittingen en vooroordelen. Je benadert de kwestie dus vanuit een onpartijdig standpunt, zonder je eigen situatie daarbij een rol te laten spelen. Dit is een moeilijke, bijna onmenselijke opgave, maar we kunnen het proberen.

Als we naar de lijst met CO2-producerende landen kijken, staat, helemaal bovenaan, het getal 28.432 megaton CO2, geproduceerd door alle aardbewoners samen. Onder dat getal komt als eerste het land China, met 6.103 megaton CO2, op de voet gevolgd door de Verenigde Staten met 5.752 megaton. Deze lijst suggereert dat de sleutel tot het probleem bij China en de Verenigde Staten ligt, zoals tijdens de top vaak door Westerse media werd gesteld. Samen zijn China en de V.S. immers verantwoordelijk voor meer dan 40% van de wereldwijde CO2-productie. Betekent dit dat de oplossing van het klimaatprobleem voor een belangrijk deel bij China ligt?

Bekijken we het probleem vanonder de onwetenheidssluier, dan zien we dat een eerlijke oplossing er heel anders uitziet. De totale wereldwijde CO2-productie moet in 2020 worden teruggebracht tot 22.585 megaton. Deze maximaal toegestane hoeveelheid CO2 moeten we, als een enorme taart, verdelen onder de ca. 6,7 miljard aardbewoners. Is het, gezien vanuit het onpartijdige standpunt, dan rationeel om Westerse burgers een groter aandeel van deze CO2-taart te geven? Is het logisch dat Chinezen minder CO2-taart krijgen dan Amerikanen of Europeanen? De enige rationele oplossing, gezien vanonder de sluier van onwetendheid, is dat iedere wereldburger recht heeft op dezelfde hoeveelheid CO2-uitstoot. Deze CO2-limiet moet dus voor iedere wereldburger gelijk zijn.

Kijken we naar de getallen, dan zien we iets verassend: het overgrote deel van de landen in de wereld haalt deze CO2-limiet met gemak. De totale, wereldwijde CO2-uitstoot per jaar per hoofd van de bevolking moet terug naar 3500 kg CO2-uitstoot (het equivalent van ongeveer twee retourtjes New York – Kopenhagen). Wikipedia laat zien dat het overgrote deel van de ontwikkelingslanden dit doel eenvoudig of bijna haalt. Landen als India, Indonesië en de meeste Afrikaanse landen blijven onder deze limiet. Alleen China ligt ongeveer 9% boven de in 2020 toegestane maximale hoeveelheid.

Problematisch zijn de Westerse landen. Nederland produceert 67% meer dan toegestaan. Denemarken, ondanks zijn vooruitstrevende rol als wereldredder, produceert 63% meer dan het in 2020 toegestane aantal kilogram CO2. Ook een land als Zweden, dat eigenlijk voorop loopt met hernieuwbare energie, produceert per burger 42% meer dan de limiet. Het best presterende Europese land is Moldavië, dat ruimschoots onder de limiet blijft. Het beste welvarende land van Europa is Zwitserland, met nog ‘maar’ 39% te gaan. De slechte prestaties van Europa vallen echter in het niet bij de absolute Jupiter onder de CO2-producenten. Met bijna 20.000 kg. per hoofd van de bevolking produceren Amerikanen 82% meer dan de limiet. De V.S. worden op de voet gevolgd door Canada en Australië.

Om terug te komen op de schuldvraag: Wie had de wereld moeten redden en wie heeft het verpest? Als Europa een akkoord met China had bereikt om de CO2 op een eerlijke manier te beperken (kijkend dus naar CO2-productie per hoofd van de bevolking), waren andere opkomende economieën, die deze grenswaarden gemakkelijk halen, gevolgd. Op een paar extreem vervuilende industrielanden na, had de hele wereld dit verdrag kunnen ondertekenen, en had Amerika, aan het einde van de top, alleen gestaan. Dat dit niet is gebeurd, is een gemiste kans, die de Europese leiders hebben laten liggen.

Koen van Gilst is filosoof en een autoriteit op het gebied van kwesties. Hij schrijft onregelmatig voor de sporadisch bezochte site www.koenvangilst.nl, dé plek op het internet voor bespiegelingen die kant én wal raken.