Het goede leven, dat betekent voor velen lekker eten, veel drinken en feesten tot diep in de nacht. Maar laten we eerlijk zijn: met zo’n levensstijl zul je niet oud worden. Te veel vet, te veel alcohol en te weinig slaap. Toch is er hoop voor losbandige types: onderzoekers hebben een stofje ontdekt dat je ongezonde lichaam repareert. Een pil dus die je langer laat leven. Is dit moderne kwakzalverij of dé ontdekking van de 21ste eeuw?

Tekst: Koen van Gilst. Verscheen in feb. ’07 in de AvantGarde MEN.

Uitgemergelde resusaapjes
De New York Times publiceerde vorig jaar november een aandoenlijke foto: twee resusaapjes Canto en Owen die beide al een kwart eeuw zitten opgesloten in een laboratoriumkooi. Hoewel ze beide ongeveer even oud zijn lijkt Owen ouder. Zijn gezicht is gerimpeld, zijn vacht vaal en hij kijkt sloom uit zijn ogen. Canto daarentegen is het toonbeeld van gezondheid: hij kijkt vief de wereld in en zit strak in zijn vel. Het verschil tussen beide aapjes zit hem het dieet: Canto krijgt maar klein deel van het aantal calorieën dat hij op een dag nodig heeft. Hierdoor hebben hij en zijn magere lotgenoten nauwelijks last van hoge bloeddruk, kanker of diabetes.
Onderzoekers tasten nog in het duister over de precieze oorzaken van dit fenomeen, maar ze gaan ervan uit dat het een evolutionair bepaalde overlevingsstrategie is. Door het caloriearme dieet schakelt het lichaam over in een overlevingsmodus waarbij alle energie wordt gebruikt om het lichaam te repareren en versterken. Op dat moment heeft het lichaam nog maar een doel: overleven. Elly Kaldenberg, diëtiste, denkt niet dat zo’n streng dieet een haalbare kaart is voor de mens: ‘Stel dat je als man per dag maar 1500 in plaats van de aanbevolen 2500 calorieën binnenkrijgt. Dan heb je dus een tekort van 1000 calorieën per dag. Dit tekort zal in het begin worden aangevuld door je vetreserves en later je eiwitten of spierweefsel te verbranden. Daarna zal het zich wel enigszins stabiliseren, maar prettig is dit niet. Probeer maar eens een marathon te lopen met dertig procent minder calorieën. Dan val je gegarandeerd om.’

Vijftien procent langer leven
Een superzwaar dieet schiet dus niet echt op. Bovendien: we willen niet alleen overleven, maar ook genieten. Hier heeft een onderzoeksgroep onder leiding van Dr. Sinclair van de Harvard Medical School iets op gevonden. Zij hebben een stofje gevonden dat je lichaam laat denken dat het honger heeft. Dit stofje, dat bekend staat onder de naam resveratrol (met de klemtoon op de ‘res’ aan het begin), wordt normaal gesproken aangemaakt door je lichaam als je lange tijd weinig eten binnenkrijgt. Door de resveratrol schakelt je lichaam over in de overlevingsmodus. Processen in je cellen verlopen sneller, overtollige vetreserves worden weggewerkt, beschadigd hart- en leverweefsel wordt gerepareerd en het aantal mitochondriën (de energiefabriekjes van je cellen) stijgt. Tenminste, dat is de theorie.
Vorig jaar november meldde Dr. Sinclair in Nature dat deze theorie, in ieder geval voor muizen, ook klopt. Bij het experiment kregen dikke, goede doorvoede muizen hun hele leven lang resveratrol. Het bleek dat ze niet of nauwelijks last hadden van de ouderdomskwalen die hun soortgenoten hadden. Hun cholesterol-, insuline- en suikergehalte was lager en bovendien waren ze atletischer dan hun soortgenoten. Hierdoor steeg hun levensverwachting met vijftien procent.

Heel veel wijn drinken
Resveratrol klinkt eng maar het is een stofje dat je in iedere slijterij vindt. Het is namelijk in kleine hoeveelheden aanwezig in wijn. De Franse wijnindustrie juicht de ontdekking dat er in hun wijn een soort wondermiddel lijkt te zitten natuurlijk toe. Toch moet daar wel een kanttekening bij: om dezelfde dosis resveratrol per kilo lichaamsgewicht binnen te krijgen als de muizen, zou je bijna duizend flessen wijn per dag moeten drinken. Zoiets lukt de gemiddelde Fransman niet eens in een jaar.
Dan maar tabletten met een hoge dosis resveratrol innemen? Onderzoekers raden dit af: net als bij vitaminen zou een teveel aan resveratrol schadelijke bijwerkingen kunnen hebben. Een lagere dosis zou echter geen kwaad kunnen. Dr. Gert Schuitemaker, opgeleid als apotheker en nu onder andere directeur van het Ortho Institute, twijfelt aan het nut van resveratroltabletten: ‘Het probleem is dat het niet of slecht wordt opgenomen in het menselijk maagdarmkanaal. Als alternatief zou men ook zogenaamde salvestrolen tot zich kunnen nemen. Deze zijn verwant aan resveratrol en worden wel goed opgenomen door het lichaam. Salvestrolen zitten bijvoorbeeld in onbespoten groenten en fruit.’

What’s the catch?
Een wondermiddel dus, dat resveratrol, maar zoals zo vaak in de wetenschap bestaan er nog meer vragen dan antwoorden. Mogelijk leidt resveratrol bijvoorbeeld tot onvruchtbaarheid. Door stofjes te slikken die een hongersnood nabootsen, zou het lichaam ook op onze voortplantingsorganen kunnen gaan bezuinigen. Bij muizen gebeurt dit echter niet. Onduidelijk is waarom dit niet gebeurt en of dit ook voor mensen geldt.
Een ander punt is dat resveratrol nog niet is getest op mensen. En veel experimenten met muizen hebben de onderzoekers ook nog niet gedaan. Een belangrijke stelregel in de wetenschap is dat je wacht tot meerdere laboratoria onafhankelijk van elkaar met dezelfde resultaten komen. En dat is nog niet gebeurd.
We zullen dus nog even geduld moeten hebben, maar echt lang hoeft het niet lang te duren: wat tien jaar geleden begon met het verlengen van het leven van gistcellen, heeft in Harvard nu al geleidt tot gezonde en langlevende muizen. Nieuwe resultaten worden nog eind dit jaar verwacht en tot die tijd kunnen wij met een gerust hart genieten van ons wijntje.

Kader: Levensreddende pillen in de 21ste eeuw

• Kanker. Eén op de drie mensen krijgt ooit eens kanker. Niets aan te doen denk je misschien, maar er worden miljarden besteed aan medicijnen die er wél iets kunnen aan doen. Eén van die nieuwe medicijnen schakelt het zogenaamde Hsp90 van kankercellen uit. Zonder dit eiwit sterven de cellen en zijn wij verlost van ons gezwel. Klein probleempje is nog wel dat tot nu toe ook gezonde cellen hieraan sterven. Wanneer in de schappen? Over vijf jaar.
• Antirookpil. Als je langer leven serieus neemt, stop er dan mee. Roken is écht dodelijk. Een nieuwe pil, Champix genaamd, kan hierbij helpen. Testpersonen bleken vier keer zo vaak te stoppen met roken na het slikken van deze pil. Wanneer? Nu al (mits op voorraad).
• Hartinfarcten. De medische revolutie bij uitstek is stamceltherapie. De flexibele stamcellen kunnen worden ingezet om allerlei beschadigingen in het lichaam te repareren. Ook bijvoorbeeld na een hartinfarct. Wanneer? Over vier jaar in Nederland (als de ChristenUnie niet meer in de regering zit). Wordt nu getest in de rest van de wereld.
• Prostaatkanker. Een bijzonder vervelend moment waar bijna iedere man in zijn leven mee te maken krijgt, is het prostaatonderzoek: met een doktersvinger in je achterste vertellen of het zeer doet bij het plassen. Tegen prostaatkanker is nog geen medicijn, maar er wordt wel gewerkt aan Abiraterone, waardoor tumoren slinken en de pijn minder wordt. Wanneer? Over vijf tot tien jaar.